Spektrum autyzmu – informacje dla rodziców
Krótko o spektrum autyzmu
Spektrum autyzmu (ASD) – dawniej rozdzielane na autyzm dziecięcy i tzw. zespół Aspergera – to zaburzenie neurorozwojowe, które wpływa na sposób komunikowania się, relacje społeczne i elastyczność zachowania dziecka. Objawy mogą być widoczne już we wczesnym dzieciństwie, a pełen obraz trudności często ujawnia się przed 3. rokiem życia.
Im wcześniej rozpozna się trudności, tym szybciej można pomóc dziecku w rozwijaniu jego potencjału i zapewnić mu odpowiednie wsparcie w domu, szkole i w relacjach społecznych.
Diagnozujemy dzieci od 6. roku życia w Warszawie.
Czym jest spektrum autyzmu?
Spektrum autyzmu to zaburzenie neurorozwojowe o bardzo zróżnicowanym obrazie klinicznym. Nie ma dwóch dzieci w spektrum, które funkcjonują identycznie – każde ma swój indywidualny profil trudności i mocnych stron.
W przeszłości diagnozy były dzielone na autyzm dziecięcy i zespół Aspergera. Obecnie, zgodnie z klasyfikacjami DSM-5 i ICD-11, używa się wspólnego terminu: spektrum autyzmu (ASD).
Różnorodność funkcjonowania
Dzieci w spektrum mogą funkcjonować bardzo różnie:
wysoko funkcjonujące – mają płynną mowę, chodzą do zwykłych szkół, ale zmagają się z trudnościami społecznymi, w relacjach i z elastycznością zachowań,
ze znacznymi trudnościami – mogą nie rozwijać mowy, korzystać z komunikacji alternatywnej, potrzebować wsparcia w codziennych czynnościach,
ze sprzężeniami – obok cech spektrum występuje np. niepełnosprawność intelektualna, epilepsja lub inne zaburzenia rozwojowe.
Główne obszary trudności
Najczęściej objawy dotyczą trzech sfer:
Relacje społeczne – trudności w rozumieniu emocji innych, budowaniu przyjaźni, dostosowywaniu zachowania do sytuacji.
Komunikacja – od braku mowy i echolalii po bogaty, ale „sztywny” język i problemy ze społeczną stroną rozmowy.
Elastyczność zachowania – preferowanie schematów, rutyny, źle znoszenie zmian, powtarzalne zainteresowania.
Zróżnicowany obraz
Niektóre dzieci rozwijają ogromne pasje i specjalistyczną wiedzę (np. matematyka, astronomia, koleje), inne potrzebują intensywnej terapii i wsparcia w komunikowaniu podstawowych potrzeb.
Dlatego diagnoza powinna być nie tylko „etykietą”, ale pełnym opisem funkcjonowania dziecka – jego trudności, mocnych stron i potrzeb.
Co wiemy o przyczynach?
Największą rolę przypisuje się czynnikom genetycznym, ale również czynniki środowiskowe w okresie prenatalnym i okołoporodowym mogą wpływać na rozwój ASD. Nie ma jednak jednego „genu autyzmu” – to złożony proces związany z rozwojem mózgu.
Charakterystyczne cechy dziecka w spektrum autyzmu
trudności w dostosowaniu się do zmian i nowych sytuacji,
sztywne, intensywne i specyficzne zainteresowania,
dosłowne rozumienie języka (kłopoty z metaforami, ironią, sarkazmem),
trudności w odczytywaniu kontekstu społecznego, gafy w kontaktach,
problemy w nawiązywaniu i utrzymywaniu przyjaźni,
odmienności w komunikacji (np. nietypowa intonacja, używanie specjalistycznych słów),
trudności w prowadzeniu dialogu – dziecko częściej mówi o swoich zainteresowaniach niż słucha innych,
trudności w rozpoznawaniu i okazywaniu emocji,
łatwowierność i naiwność – podatność na podpuszczanie przez rówieśników,
trudności w kontakcie wzrokowym, unikanie kontaktu fizycznego,
stereotypowe zachowania i ruchy (trzepotanie rękami, bieganie w kółko, układanie przedmiotów w szeregi).
Mocne strony dzieci w spektrum autyzmu
Obok trudności dzieci w spektrum często wyróżniają się:
doskonałą pamięcią do szczegółów,
uczciwością, lojalnością i bezpośredniością,
oryginalnym spojrzeniem na świat,
kreatywnością i pasją w rozwijaniu zainteresowań,
konsekwencją i wytrwałością.
Korzyści z diagnozy
Diagnoza w kierunku ASD pozwala:
lepiej zrozumieć dziecko i jego sposób funkcjonowania,
dostrzec zarówno trudności, jak i mocne strony,
uzyskać konkretne wskazówki terapeutyczne do pracy w domu i szkole,
otrzymać dokumenty potrzebne w edukacji (orzeczenie, opinia),
zapewnić dziecku wsparcie i adekwatną pomoc, co poprawia jakość życia całej rodziny.
Jak przebiega diagnoza?
Wywiad kliniczny z rodzicami (ok. 1,5 godziny) – pytania o rozwój dziecka od okresu niemowlęcego, obserwowane trudności i mocne strony.
Obserwacja i badanie dziecka – diagnoza psychologiczna z wykorzystaniem testów niezbędnych np. do uzyskania Orzeczenia o Potrzebie Kształcenia Specjalnego.
Konsultacja u lekarza psychiatry dzieci i młodzieży (ok. 50 minut).
Omówienie diagnozy i zaleceń – wspólna rozmowa z rodzicami, wskazówki dotyczące dalszej terapii i wsparcia.
Diagnoza prowadzona jest przez zespół specjalistów – lekarza psychiatrę dzieci i młodzieży oraz psychologa (Beatę Melaniuk). W razie potrzeby dziecko może zostać skierowane także do neurologa, logopedy czy innego specjalisty.
Czas trwania poszczególnych sesji:
lekarz psychiatra: ok. 50 minut,
psycholog: 50–90 minut (2–4 spotkania, w zależności od potrzeb).
Co przynieść na pierwszą wizytę?
książeczkę zdrowia dziecka,
wyniki badań specjalistycznych (EEG, rezonans, tomografia, badania genetyczne, metaboliczne),
opinię z przedszkola lub szkoły,
prace plastyczne, zeszyty, dzienniczki z uwagami,
nagrania wideo z domu,
inne materiały, które mogą pomóc w ocenie rozwoju dziecka.
Ważna informacja dla rodziców
Diagnozuję dzieci od 6. roku życia.
Wiem, że decyzja o diagnozie nie zawsze jest łatwa. Wielu rodziców ma obawy, jak dziecko zostanie odebrane. Warto jednak pamiętać, że wczesne rozpoznanie i odpowiednie wsparcie pozwalają dziecku rozwijać swoje mocne strony i lepiej odnaleźć się w świecie.
Jeśli obserwują Państwo u swojego dziecka podobne trudności i chcieliby lepiej je zrozumieć zapraszam na konsultację diagnostyczną w Warszawie.